آخرین به روز رسانی : سه شنبه 29 آبان 1397 ساعت : 19:24


انفعال پول در اقتصاد ایران

نقدینگی در اقتصاد ایران طی چهار دهه گذشته بی‌ثبات بوده است. طبق نظریه معروف «مقداری پول»، بخشی از تغییرات نقدینگی جذب تغییرات تولید ناخالص داخلی و معاملات آن شده و بخشی دیگر در افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و تورم متجلی شده است ...

  • نقدینگی در اقتصاد ایران طی چهار دهه گذشته بی‌ثبات بوده است. طبق نظریه معروف «مقداری پول»، بخشی از تغییرات نقدینگی جذب تغییرات تولید ناخالص داخلی و معاملات آن شده (که در اقتصاد ایران بسیار محدود است) و بخشی دیگر در افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و تورم متجلی شده است (که بخش عمده‌ای از تغییرات حجم پول در این مجرا وارد می‌شود). در این میان البته تغییرات سرعت گردش پول می‌تواند اثرگذاری حجم پول در هر یک از این دو مجرا را تشدید یا محدود کند.
  •  آمیختگی روند نقدینگی و تورم، به ویژه از سال 1390 به این سو بیانگر آن است که نقدینگی و تورم ماهیتی پویا و خودتقویت‌کننده یافته‌اند. 
  • براساس این گزارش، «فریدمن» در نظریه پولی خود «قاعده مطلوب» را آن می‌داند که پول، در صورت ثبات سرعت گردش، متناسب با رشد تولید ناخالص داخلی افزایش یافته و به هیچ وجه در معرض سیلان و تحریک مستمر قیمت‌ها قرار نگیرد. برداشت مستقیم از این نظریه در سیاست صفرزدایی، آن است که پول پرارزش و متناظر با اعداد و ارقام کوچک و محدود، وضعیتی مطلوب در اقتصاد به شمار آمده اما پول بی‌ثبات و مدام در معرض کاهش ارزش، پویایی‌‌های اختلال را افزایش داده، بی‌ثباتی اقتصادی را تقویت کرده، حجم بخش نامولد را تشدید و توزیع درآمد و تخصیص منابع را بدتر می‌کند. 
  • بی ثباتی نقدینگی

در اقتصاد ایران قاعده مطلوب مدنظر «فریدمن» رعایت نشده بلکه بی‌ثباتی نقدینگی به مقیاس و اندازه قیمت‌ها ماهیتی بی‌ثبات بخشیده است. در اقتصاد ایران با حجم محدود تولید ناخالص داخلی، بیش از هزار تریلیون تومان (در پایان سال 1394) نقدینگی وجود دارد و قیمت‌ها به طور نامتناسب مدام در معرض افزایش قرار می‌گیرند.

  • انبار حجیم پول و قیمت‌های بالا و متناظر با اعداد و ارقام درشت و زیاد، فی‌نفسه پویایی‌‌های بی‌ثباتی، تورم و اختلال را تشدید و زمینه را برای اصلاحات اقتصادی، محدود و تنگ می‌کند. 20 هزار برابر شدن نقدینگی طی چهار دهه گذشته و رشد مستمر آن از مقدار پایین 51 میلیارد تومان در سال 1352 به بیش از هزار تریلیون تومان در حال حاضر در کنار افزایش مستمر و شدید شاخص قیمت‌ها، منجر به افزایش شدید مقادیر اسمی قیمت کالاها و خدمات شده است.
  • در نتیجه تورم‌های بالا و مستمر، پول ملی در معرض کاهش مستمر ارزش قرار گرفته که دو پیامد منفی اقتصادی را با خود به همراه آورده است. از یک طرف برای مبادله کالاهای معمول اقتصادی، مبلغ زیادی پول لازم بوده (قیمت یک قرص نان سنگک مرغوب و غیریارانه‌ای 30 هزار ریال و قیمت یک کیلو گوشت ماهیچه گوسفندی 390 هزار ریال) که عملیات محاسبه، حسابداری و ارزیابی با پول ملی را مشکل می‌کند و از طرف دیگر توجه به معادل شدن یک واحد پول خارجی با واحدهای زیادی از پول ملی (یک یورو 42473 ریال و یک دلار 39284 در تاریخ 28 آذر 1395)، پول ملی را در برابر اسعار خارجی بی‌ارزش جلوه می‌دهد.
  • حاصل چنین شرایطی بروز بی‌ثباتی و «حساس شدن انتظارات تورمی» و «شروع بی‌اعتمادی» در اقتصاد است. وجود اسکناس‌های درشت با مبلغ اسمی بالا، با توجه به اثرگذاری آن بر انتظارات تورمی آحاد اقتصادی بر وجود تورم‌های آتی و آنچه از آن به «توهم پولی» یاد می‌شود، از نشانه‌های ضرورت تغییر واحد پول ملی است.
  • تشدید انتظارات تورمی و گسترش دامنه بی‌اعتمادی نسبت به اثرات سیاست‌های پولی نه‌تنها هویت ملی را در حوزه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی تحت تاثیر قرار داده بلکه فضای روانی کسب‌وکار را مشوش می‌کند.
  • مجموعه این ملاحظات گویای این است که طی چهار دهه اخیر، متغیرهای اسمی اقتصاد ایران حدودا هزار برابر بزرگ‌تر شده‌اند و این وضعیت هم معاملات و محاسبات را مشکل‌تر کرده و هم فضای روانی محیط کسب‌وکار را تحت تاثیر قرار داده است. 
  • تحلیلی بر انفعال پول
  • در مقایسه با کشورهایی که پول ملی خود را تغییر داده‌اند، ایران وضعیت بهتری دارد. اقتصاد ایران در هیچ دوره‌ای ابرتورم و حتی تورم سه رقمی را تجربه نکرده بنابراین به لحاظ تورمی شرایط لازم را برای تغییر پول ملی نداشته است.
  • جنبه دیگر قضیه سرانه اسکناس و مسکوک در جریان و ارزش اسمی آنها و هزینه‌های چاپ و امحا آنهاست که توجه به آنها تحلیل موضوع حاضر را دقیق‌تر می‌کند. 

 

test